Τρόποι ανάπτυξης παραγράφου
Μια παράγραφος αναπτύσσεται με έναν από τους ακόλουθους τρόπους
- με παραδείγματα
- με σύγκριση και αναλογία
- με σύγκριση και αντίθεση
- με αιτιολόγηση
- με ορισμό
- με διαίρεση
- με αίτια και αποτελέσματα
Ανάπτυξη παραγράφου με παραδείγματα
Στην περίπτωση ανάπτυξης μιας παραγράφου με παραδείγματα στις λεπτομέρειες γίνεται αναφορά παραδειγμάτων από την ιστορία, τη λογοτεχνία, την καθημερινή ζωή, τις εμπειρίες μας ή τα επινοούμε, καθώς η διατύπωση της θεματικής περιόδου χρειάζεται διευκρίνηση. Τα παραδείγματα έχουν σχέση και πρέπει να στηρίζουν το νοηματικό πυρήνα της θεματικής περιόδου. Η λειτουργία του παραδείγματος στο λόγο είναι διπλή: διασαφηνίζει και επιβεβαιώνει (επαληθεύει) όσα υποστηρίζουμε. Στην περίοδο κατακλείδα τέλος διατυπώνουμε ένα γενικό συμπέρασμα.
Ανάπτυξη παραγράφου με σύγκριση και αναλογία
Με τη μέθοδο αυτή ο συγγραφέας βεβαιώνει μία ομοιότητα ανάμεσα σε δύο ή περισσότερα πράγματα ή έννοιες, εντελώς ανόμοια από όλες τις άλλες πλευρές. Η μέθοδος αυτή είναι χρήσιμη όταν έχουμε να διασαφηνίσουμε ιδέες ή να τονίσουμε τα κύρια σημεία ενός επιχειρήματος, παραθέτοντας χαρακτηριστικά μιας άλλης έννοιας (φαινομένου) που είναι περισσότερο γνωστή και οικεία στους αναγνώστες. Στην περίπτωση αυτή η θεματική περίοδος είναι διατυπωμένη ως παρομοίωση ή μεταφορά και η ανάπτυξή της είναι μία εκτεταμένη παρομοίωση.
Ανάπτυξη παραγράφου με σύγκριση και αντίθεση
Όταν η θεματική περίοδος περιέχει δύο αντιθετικά μεταξύ τους δεδομένα, αναπτύσσεται με σύγκριση-αντίθεση. Ανάλογα με τη μορφή της σύγκρισης έχουμε: α. Αντίθεση: Αντιπαραβολή των συγκρινόμενων και παρουσίαση των διαφορών τους. β. Σύγκριση: Παρουσίαση των συγκρινόμενων και επισήμανση όχι μόνο των ομοιοτήτων αλλά και των διαφορών τους. Ως τρόπος ανάπτυξης παραγράφου ενδέχεται να έχει τους εξής τρόπους: 1. Με παρουσίαση όλων των ιδιοτήτων / γνωρισμάτων του ενός μέλους και στη συνέχεια του άλλου. 2. Με παρουσίαση σημείο προς σημείο των ομοιοτήτων και των διαφορών των συγκρινόμενων μελών.
Ανάπτυξη παραγράφου με αιτιολόγηση
Πολλές φορές χρειάζεται να αποδειχτεί η ισχύς της θεματικής περιόδου με αιτιολόγηση στηριζόμενη σε επιχειρήματα αξιόπιστα και λογικά. Στην περίπτωση αυτή η θεματική περίοδος μας παρακινεί να ρωτήσουμε: «ΓΙΑΤΙ;» Τότε είναι απαραίτητη η αιτιολόγηση της θέσης αυτής. Αυτή οργανώνεται με διάφορους τρόπους, όπως με αιτιολογικές προτάσεις και μετοχές, καθώς και με ανάλογα εκφραστικά μέσα. Ενδεικτικές λέξεις: επειδή, γιατί, διότι.
Ανάπτυξη παραγράφου με ορισμό
Όταν στη θεματική περίοδο μιας παραγράφου καθορίζονται τα κύρια γνωρίσματα και οι ιδιότητες μιας έννοιας, που την κάνουν διακριτή και ξεχωριστή, σε σχέση με τις άλλες, τότε η παράγραφος αναπτύσσεται με τη μέθοδο του ορισμού. Σε αυτήν την περίπτωση οφείλουμε να αναζητούμε και να παρουσιάζουμε και τα εξής στοιχεία:
- την οριστέα έννοια: πρόκειται για την έννοια που οφείλουμε να ορίσουμε.
- το προσεχές γένος: την ευρύτερη κατηγορία στην οποία εντάσσεται αυτή
- την ειδοποιό διαφορά: τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά που την κάνουν να διαφοροποιείται από τις υπόλοιπες έννοιες που ανήκουν στο ίδιο γένος.
Ανάπτυξη παραγράφου με διαίρεση
Στην περίπτωση αυτή η θεματική περίοδος είναι διατυπωμένη έτσι ώστε να αποκαλύπτει τα στοιχεία από τα οποία αποτελείται ένα αντικείμενο ή μία ιδέα η οποία αποκαλείται διαιρετέα έννοια. Στη διαίρεση αναλύουμε ένα όλο (γένος) στα μέρη του (είδη) με κάποιο βασικό, ουσιώδες γνώρισμα (διαιρετική βάση). Στις λεπτομέρειες σχολιάζονται όλα τα είδη που δηλώνονται στη θεματική πρόταση. Ωστόσο, μια έννοια ενδέχεται να διαιρείται σε περισσότερες από μία διαιρετικές βάσεις, για αυτό και η διαιρετική βάση επιβάλλεται να είναι ενιαία. Απαιτείται, ακόμη, να είναι τέλεια, δηλαδή να περιλαμβάνει όλα τα μέλη/είδη, διαφορετικά χαρακτηρίζεται ατελής, και, επιπλέον, να είναι συνεχής, δηλαδή να μην παρατηρούνται κενά στην καταγραφή των ειδών. Το αποτέλεσμα της διαίρεσης, που είναι ανάλογο με τη διαιρετική βάση, αποτελείται, τέλος, από τα διαιρετικά μέλη/είδη.
Ανάπτυξη παραγράφου με αίτιο και αποτέλεσμα
Στη θεματική περίοδο παρουσιάζεται η αιτία που οδηγεί τα πράγματα σε μία κατάσταση ή σε ένα αποτέλεσμα και στις λεπτομέρειες παρουσιάζεται το αποτέλεσμα της αιτίας.
